Saturday 17 November 2018
- الجمعة 08 ربيع الأول 1440 -
03:1 - شنبه 26 آبان 1397
میزان تاثیر حاصلخیزی خاک در رشد نخود
نخود به خانواده بقولات تعلق دارد . بذور رسیده و خشک نخود دارای ارزش غذایی زیاد می باشد و یکی از مهمترین منابع غذایی سرشار از پروتئین ( 18 تا 23 درصد ) می باشد و نیز از قابلیت نگهداری و انبار داری خوبی برخوردار است.
نخود به خانواده بقولات تعلق دارد . بذور رسيده و خشك نخود داراي ارزش غذايي زياد مي باشد و يكي از مهمترين منابع غذايي سرشار از پروتئين ( 18 تا 23 درصد ) مي باشد و نيز از قابليت نگهداري و انبار داري خوبي برخوردار است.
علاوه بر اهميت نخود به عنوان يك منبع غذايي مهم براي تغذيه انسان و دام، اين گياه مي تواند در حاصلخيزي خاك ، بويژه در مناطق خشك موثر باشد . با توجه به اينكه اين گياه نسبت به ساير حبوبات سازگاري بيشتري با شرايط اقليمي كشور دارد و مي تواند بخشي از نيازهاي پروتئيني كشور را تأمين كند، بايد بيشتر مورد توجه كشاورزان و مسئولان كشور قرار گيرد .
ازدياد جمعيت و نياز روز افزون بشر به مواد غذايي از يك طرف و محدوديت منابع توليد از طرف ديگر انديشه محققان و دولتمردان را در اين راستا سوق داده كه تنها راه دستيابي به خود كفايي كشاورزي ،به دليل محدود بودن منابع آب و خاك هر كشور افزايش عملكرد در واحد سطح مي باشد و اين ميسر نمي گردد مگر با توليد ارقام پر محصول كه با بهره گيري از علم ژنتيك مي توان به اين مهم دست يافت .
آگاهي و اطلاع از نحوه عمل ژن در كنترل صفات، كمي و كيفي بودن صفات تعداد ژن كنترل كننده ، نقشه كروموزومي و ساير اطلاعات ژنتيكي مي تواند ما را در اهداف دورگ گيري ياري نمايد . لازم به ذكر است كه در چند سال اخير دورگ گيري بر روي گياه نخود تيپ كاملي با موفقيت در بخش تحقيقات حبوبات كرج و چند شهرستان از جمله گرگان آغاز گرديده است .
از ديدگاه اصلاح نبات برخي از دلايل كاهش عملكرد و پتانسيل عملكرد پايين در ارقام كنوني نخود عبارتند از : حساسيت ارقام به بيماريها ، خسارات آفات و عدم واكنش ارقام كنوني به مديريت فشرده مثلاً استفاده از كود ، آبياري: از اين رو عمده تلاش متخصصين اصلاح نباتات معطوف به كشف راههاي چگونگي افزايش پتانسيل ژنتيكي در عملكرد نخود مي باشد .
مطالعات نشان داده است كه يكي از راههاي افزايش عملكرد نخود ، افزايش بيوماس و بهبود شاخص سطح برداشت مي باشد . با انجام عملياتي مانند تلاقي هاي بين گونه اي ، تلاقي بين دسي – كابلي، ايجاد تيپهاي پا بلند و ارقام حساس به كود و آبياري مي توان بيوماس گياه و در نتيجه شاخص برداشت آن را افزايش داد.
سيستماتيک نخود :
نخود زراعي با نام علمي Cicer aritinum مي باشد كه به خانواده بقولات
( Fabaceae ) تعلق دارد و رده بندي گياهي آن به صورت زير است :
شاخه Megnolio Phyta
رده Megnolio Psida
زير رده Rosidae
رسته Fabales
تيره Fabaceae
زير تيره Faboideae
جنس Cicer
گونه C.arietinum
معرفي جنس Cicer ( توصيف كلي همراه با تأكيد ويژه بر روي گونه C.arietinum ) .
جنس Cicer شامل گونه هاي يكساله مانند C.arietinum و گونه هاي دائمي است . گياهان اين جنس گاهي به صورت درختچه اي بوده ولي هرگز به اندازه يك درختچه يا بوته حقيقي رشد نمي كنند . اين گياهان داراي كرك بوده و كركهاي آنها ممكن است غده دار يا بدون غده باشند ،ساقه ها منشعب ، راست يا خميده ، بر روي زمين خوابيده يا ايستاده ، كم و بيش شيار دار مي باشند . برگها جفت پري1 و تك شانه اي2 داراي پيچك و يا بدون پيچكند .
كاسه گل در قاعده منظم و در قسمت پشتي محدب است . جام گل سفيد همراه با رگه هاي بنفش ، آبي يا صورتي مي باشند .
خامه نازك و نخ مانند ، صاف و بي كرك است ، ستون پرچمي و يا دلفوس
( 1+9 ) و شكل قرار گرفتن آنها در كاسه گل كمي اريب است
گل آذين جانبي داراي 1-5 گل ( گونه C.arietinum شامل يك يا ندرتاً دو گل ) هستند.
گلها منفرد يا خوشه اي روي دم گلهاي محوري قرار دارند . نيام محتوي 1-10 بذر (C.arietinum داراي يك تا سه بذر ) است .
منشأ تاريخچه نخود : ( ال . جي . جي . واندر ميزن )
نخود زراعي (C.arietinum ) يكي از اولين لگومهاي دانه اي است كه در دنياي قديم اهلي شده است .
به احتمال زياد نخود از نواحي جنوب شرقي تركيه و مناطق مجاور آن در سوريه منشأ گرفته است در اين منطقه سه گونه وحشي يكساله از جنس ( Cicer ) كه ارتباط زيادي با نخود زراعي دارند پيدا شده است . اين سه گونه عبارتند از :
1- C.echinos permum
2- C.reticulatum
3- C.bijugum
دي كندول ( 1883 ) منشأ نخود را به منطقه جنوب قفقاز و شمال ايران نسبت داد و واويلوف ( 1950 ، 1949 ، 1926 ) دو مركز اوليه ( مركز تنوع فعلي ) جنوب غربي آسيا و مديترانه و يك مركز ثانويه ابتدايي را به عنوان مركز منشا نخود معرفي نمود . وي گزارش كرد ككه مشابه ديگر لگومهاي دانه اي ، ارقام دانه درشت در حوزه درياي مديترانه گسترش يافته است , در حالي كه ارقام دانه ريز به سمت مشرق گسترش پيدا كرده اند . شواهد نشان مي دهد كه نخود هاي دانه درشت و كرم رنگ از دو قرن پيش از طريق افغانستان به هندوستان وارد شده است كما اينكه نام هندي آن ( نخود كابلي ) را نسبت به پايتخت افغانستان
مي برد . ارقام دانه ريز و سياه رنگ نخود به نام دسي معروف هستند و هم اكنون اين طبقه بندي به صورت گسترده اي به منظور تشخيص دو گروه اصلي از ارقام نخود استفاده مي شود . نخود از طريق دست نوشته هاي قديمي شناخته شده است . واژه هالورو1 بدين نكته دلالت مي كند كه نخود از زمانهاي بسيار گذشته ( بيش از سه هزار سال قبل از ميلاد ) به عنوان يك ماده غذايي ثابت ،ولي كم اهميت در بين النهرين مصرف مي شده است.
نام Cicer داراي منشا لاتين 2و احتمالاً از واژه Kickere در زبان هند و اروپايي اقوام اوليه يونان كه در شمال يونان مي زيسته اند مشتق شده است .
دان ( 1883) معتقد است كه Cicer از واژه عبري Kikus به معناي كروي مشتق شده است .
گامز ( 1924) واژه Cicer را با واژه عبري Kelsech مقايسه كرده است . قديمي ترين منبع لاتين در مورد اصلاح arietinum در كارهاي كولوميلا مشاهده شده است , كه احتمالاً به عنوان ترجمه واژه يوناني Krios ميباشد . اسامي Ram و Chickpea نيز مربوط به حالت و شكل بذر است .
در تركيه , روماني , بلغارستان , ايران و نواحي مرزي شوروي سابق در اين كشورها نخود تحت عنوان nakhut_nohutناميده مي شوند , كه مشتق از واژه هايي مانند nut يا nohot است . 1
طبقه بندي غير اختصاصي جنس Cicer :
در جنس Cicer چهار بخش مشاهده مي شود :
بخش اول : (Mono Cicer M.G.POPOV) جالب ترين بخش براي مختصصين اصلاح نباتات بوده و داراي گونه هاي يك ساله ,گلريز ,ساقه ايستاده تا خوابيده و برگهاي تك شانه اي و يا داراي پيچك در انتهاي محور اصلي برگ مي باشد .
بخش دوم : (Chamae Cicer M.G.POPOV ) داراي گونه هاي بوته اي يكساله و يا چند ساله با شاخه هاي خزنده نازك كه در هر برگ داراي سه تا هفت برگچه است .
بخش سوم : (Poly Cicer M.G.POPOV) داراي گونه هاي چند ساله است و بيشتر گونه ها گل درشت و با برگهاي تك شاخه اي بوده و در انتهاي محور اصلي برگ داراي پيچك مي باشد .
بخش چهارم : (Acantho Cicer M.G.POPOV) گونه هاي چند ساله با گلهاي بزرگ و بادوام است و محور برگ كرك دار و داراي كاسبرگ دندانه اي و كرك دار مي باشد .

طبقه بندي بر حسب عادات رشدي :
به طور كلي گونه هاي نخودرا بر حسب عادات رشد (محل رشد ي) مي توان به چهار نوع تقسيم كرد :تيپ هاي زراعي ؛ تيپ هاي علفي ,تيپ هاي موجود در شيب هاي سنگ لاخي خشك و نسبتاً ملايم و تيپ هاي موجود در مناطق جنگلي با خاكهاي بسيار مرطوب غني از هوموس .
با اين وجود ممكن است برخي گونه ها منحصراً در يك رويش گاه ديده نشوند نخود به خاكهاي نرم تا حدي كلوخي و سنگلاخي بيشتر از خاكهاي با بافت ريز (نرم ) سازگاري نشان مي دهد .
نخود گياهي است مقاوم به خشكي و در عين حال تنوع ژنتيكي در آن وجود دارد ريشه اصلي نخود بيش از يك متر در خاك نفوذ مي كند و مشابه بسياري از ديگر گونه هاي مناطق كوهستاني نيازمند زه كشي و تهويه مناسب مي باشد .گونه هاي يك ساله C.bijugum, C.echinospermumاغلب در محيط هاي نامناسب مانند حاشيه مزارع ,مزارع آيش و چمنزار ها رشد مي كند .
اغلب گونه هاي چند ساله يك ريشه اصلي طويل و چوبي دارند ,قسمت هاي هوايي گياه بعد از ريزش بذر خشك شده و از بين مي رود و گياه در زير برف به خواب زمستاني مي رود .گونه هاي چند ساله به ندرت به صورت متراكم ديده مي شوند .شيبهاي ملايم سنگلاخي و طاقه سنگ هاي درشت محيط هاي مناسب براي رشد اين گونه ها مي باشند .
از آنجا كه بذر آنها درشت بوده و براي پرندگان جذابيت دارند چنانچه در بين سنگ ها ريزش كنند و بعداً در زير خاك جوانه بزنند بقاي بهتري خواهند داشت . تيپ هاي رشدي نوع چهارم در جنگل هاي غني از مواد آلي و مرطوب بلوط و كاج در تپه هاي كناره درياي آژه در سلسله جبال كاروس وجود دارد .
كنتاند يپولوس و همكاران 1972 گونه هاي چند ساله نخود (Cicer Spp) در مناطق مديترانه اي و رويشگاههاي آنها را به تفضيل مورد بحث قرار داده اند گونه هاي چند ساله نخود (Cicer Spp) توسط و اندر ميزان و پوندير 1984 معرفي و ارائه شده است.
طبقه بندي بر حسب اندازه بذر :
الف : نخود كابلي1 ، در نخود نوع كابلي رنگ معمولاً سفيد است و هر غلاف يك يا دو بذر درشت دارد و وزن هزار دانه آن بيشتر از 250 گرمي مي باشد .ارتفاع بوته متوسط تا بلند و بدون ما ده رنگي آنتو سيانين (گلها سفيد رنگ ) است.بيشتر ارقام نخود در دنيا از نوع كابلي هستند به جز قسمت هاي كوچكي در ايران و در دره نيل كه به كشت نوع محلي اختصاص يافته است .نخود كابلي را در بهار كشت مي كنند .
ب: نخود محلي يا دسي :1 نخود دسي داراي بذور كوچك با شكلهاي نامنظم و رنگ هاي مختلف هستند .معمولاً در هر غلاف 2 تا 3 بذر وجود دارد ارتفاع گياه كوتاه و حاوي مواد رنگي آنتوسيانين (گلهاي ارغواني رنگ ) است .نخود هاي دانه سياه متعلق به گروه نخود محلي هستند و دانه آنها معمولاً به صورت لپه استفاده مي شود .نخود هاي دانه سياه از لحاظ مقاومت به بيماريها و آفات نسبت به نخود هاي دانه سفيد مقاومتر مي باشند .
وضعيت نخود و اهميت جهاني آن :
حبوبات يكي از مهمترين منابع پروتئيني در رژيم غذايي بسياري از مردم كشور ها در حال توسعه مي باشد .ميزان پروتئين حبوبات حدوداً دو برابر غلات است و منبع ارزان پروتئين با كيفيت مناسب مي باشد كه پروتئين غلات را تكميل نموده و بنابر اين در نقاطي كه غلات غذاي اصلي را تشكيل مي دهند ارزش غذايي آن را افزايش مي دهند .مقدار پروتئين نخود (مهمترين جزء نخود از لحاظ تغذيه ) متوسط 7/20 % ( ماده خشك ) كمتر از تمام لگومهاي غذايي است .(هالس 1975 ) در مقايسه لپه هندي ,عدس , باقالا به ترتيب 29,28,24 درصد پروتئين دارند ,نخود از اين نظر كه مكمل پروتئين غلات است مورد توجه بوده و تا آنجا كه مقدور است بايد ژنوتيپ هاي با پروتئين بالا گزينش شوند .
نخود در بسياري از مناطق جهان به صورت سنتي كشت مي شود در كشور هاي در حال توسعه نخود مشابه با ساير حبوبات نقش مهمي در سيستمهاي كشت سنتي ايفا مي كند . علاوه بر اهميت اين گياه به عنوان يك منبع تغذيه مهم براي تغذيه انسان و دام اين گياه مي تواند در مديريت حاصل خيزي خاك به ويژه در مناطق خشك كمك نمايد .(شارما وجود ها 1984, سوزاكي ,كونر 1982 ) علاوه بر اهميت اين گياه به عنوان يك منبع غذايي مهم براي تغذيه انسان و دام اين گياه مي تواند در مديريت حاصلخيزي خاك به ويژه در مناطق خشك كمك نمايد .( شارما وجود ها ,1984 سوزاكي كونر 1982 ) براساس آرما فائو1 در سال 1995 : نخود مقدار 1115600 هكتار از زير سطح كشت كل حبوبات را به خود اختصاص داده بود كه اين مقدار سطح كشت 8036000 تن توليد شده است در سال زراعي 74-73 سطح زير كشت نخود در كشور 720975 هكتار بوده كه از اين مقدار 686792 هكتار آن به زراعت ديم و 34183 هكتار به زراعت آبي اختصاص داشته است .با توجه به ارقام فوق گياه نخود ميزان 65% از سطح زير كشت حبوبات را به خود اختصاص داده است . ميزان توليد نخود در همين سال354934 تن بوده كه از اين مقدار 315969 تن آن به زراعت ديم و 38965 تن آن به زراعت آبي مربوط بوده است كه در مجموع مقدار 3/57 % از كل توليد حبوبات كشور را شامل مي شده است.
1391/11/25

خانه چاپ ارسال به دوستان نسخه متنی کوچک کردن متن بزرگ کردن متن دانلود خروجی پی دی اف خروجی میکروسافت ورد
0/10 (تعداد آرا 0 نفر )